Je ziet hun zelfbewustzijn, hun waardering voor zichzelf en voor anderen groeien. Dat geeft voldoening,'' Een interview uit 2000 met oprichter en directeur Peter Franken.

Peter Franken behoort niet tot het type directeur dat zich zorgen maakt om de vouw in zijn pantalon. Zolang hij maar plezier heeft in zijn werk. En merkt dat anderen iets van dat plezier overnemen. Dat is voor hem essentieel. Anderen enthousiast maken over zichzelf. Dat doe je niet vanachter een bureau, dat is praktijkwerk. Moet je niet terugdeinzen voor een beetje modder aan je schoenen.

Tijdens trainingen houdt hij het de deelnemers dikwijls voor. Probeer nou 's drie dagen mens te zijn zonder opsmuk. Zonder make up en geföhnd haar. Probeer eens een beetje respect te krijgen voor jezelf. Als je durft, lukt het, dan kom je tegen die bergwand op, dan kun je alles aan, geloof me maar!
Resultaat? ,,Je ziet hun zelfbewustzijn, hun waardering voor zichzelf en voor anderen groeien. Dat geeft voldoening.''
Een baan die voldoening schonk. Daar was het Amsterdammer Franken (1947) om begonnen toen hij begin jaren zeventig zijn werk in de catering opgaf en mentor werd van een groep uit huis geplaatste jongeren. De catering, dat was een wereld van uitgebreide buffetten en mensen die zonder te proeven zich al keuvelend volpropten met het duurste voedsel. Een leeg bestaan eigenlijk, waar niemand beter van werd, behalve financieel.

Hij schreef zich in voor de MBO-opleiding maatschappelijk werk in Rotterdam, verhuisde naar Schiedam en vestigde zich in De Lindenhof, een begeleid wonenproject voor jongeren die met hun ouders overhoop lagen of door hen in de steek waren gelaten. Het was niet makkelijk hun vertrouwen te winnen. ,,Sommige mentoren liepen gillend weg,'' herinnert hij zich. Hij daarentegen vond het een wereldbaan. Hij scheen intuïtief aan te voelen waar zijn pupillen behoefte aan hadden.

Begrip, kameraadschap, hulpverlening zonder betweterigheid. Dat was Franken wel toevertrouwd. ,,Zorgen zit wel in me,'' zegt hij. Een avond per week gaf hij kookles aan de jongens. ,,Dan maakten we artisjokken en andere bijzondere dingen. Om te laten zien dat er meer is dan stamppot alleen,''
Hij ging ook met ze op vakantie. In een oude Fiat naar Frankrijk of Italië. Om hen nieuwe ervaringen bij te brengen, vertrouwd te maken met een andere wereld. Zo'n aanpak was volstrekt nieuw in het maatschappelijk werk. Het begrip ervaringsleer bestond nog helemaal niet.
Die unieke methode kwam voort uit zijn overtuiging dat investeren in de jeugd belangrijk is. ,,Ik vind dat mensen die aandacht te kort zijn gekomen, die een gevoel van basisveiligheid hebben gemist, recht hebben dat alsnog te leren kennen.

In het maatschappelijk werk had Franken zijn draai gevonden. Na het MBO deed hij ook de HBO-opleiding, trad in dienst van de Kinderbescherming in Den Haag en stapte na verloop van tijd over naar het A.H. Frankenhuis in Rotterdam als coördinator van een project dat met jongeren in Frankrijk werkte op een soortgelijke basis als hij zelf had ontwikkeld. Franken deed weer wat hij liefste deed: onderweg zijn met jongeren. Maar na vier jaar werd het project wegens een subsidiestop beëindigd.

Hij vond het programma - jongeren onderbrengen in een primitieve omgeving om hen daar inzicht in zichzelf en anderen te laten verwerven - te waardevol om verloren te laten gaan. In mei 1987 richtte hij de stichting En Route op en kocht hij van 25.000 gulden die hij in de loterij had gewonnen een boerderij in Zuid-West Frankrijk. De verbouwing werd gefinancierd met een persoonlijke lening.

Stichting En Route is wat men in Rotterdam noemt een club zonder kapsones. De stichting is doelbewust sober gehuisvest want, zo luidt het credo, het geld dat je uitgeeft aan een luxe kantoor komt niet ten goede aan je doelgroep.
Ondanks het eenvoudige voorkomen is Stichting En Route nu 15 jaar later een ervaren en professionele organisatie met achttien medewerkers, eigen accommodaties in de Charente en de Franse Ardennen en contacten met verwante organisaties in tal van Europese landen. De stichting beschikt over een mobiele keuken en een verbouwde touringcar om programma's op maat te kunnen aanbieden overal in Europa, van Noorwegen tot Roemenië, van Tsjechië tot Bulgarije.

Vooral op de bus is Stichting En Route erg trots. ,,Onze touringcar heeft zestien plaatsen en een keukenvoorziening. Daar gaan we in de zomer mee op kamp. De bus kan overal staan en heeft ook overal gestaan, in eigen land maar ook in Italië en Roemenië. Het is ons eigen huis, we hebben alles bij ons, we  kunnen alles doen. Zo'n mobiel trainingskamp is ideaal. Je kan erin kan er in discussiëren en je kan er pret in maken,'' zegt Franken.

Ondanks de groei is de belangrijkste doelstelling van Stichting En Route ongewijzigd gebleven. Jongeren die maatschappelijk uit de boot dreigen te vallen op sleeptouw nemen en nieuwe kansen bieden. Maar omdat de overheid de subsidiekraan verder en verder dichtdraait, komt het geld voor deze kernactiviteit in toenemende mate uit particuliere bron: o.a. van fondsen en bedrijven die de stichting inhuren voor personeelstrainingen.
Dat is een succesvolle activiteit gebleken. Op de klantenlijst staan de meest uiteenlopende bedrijven en organisaties, zoals Thuiszorg Tilburg, Zadkine College Rotterdam, GGD Delft, Hogeschool Rotterdam en een aantal Rotterdamse deelgemeenten.
Franken: ,,Dat komt omdat ons programma geschikt is voor iedereen. Ongeacht of het jongeren zijn, bankemployés of it'ers. Het leereffect is voor iedereen hetzelfde. Dat bewijst de praktijk keer op keer.''

Het basispakket (activiteiten met hout, touw, water) is voor iedere organisatie gelijk, maar kan door de klant naar believen worden aangekleed. Hij kan zelf de plaats van de training bepalen, de duur van het programma en de mate van luxe. ,,Een bedrijf dat zegt: wij willen, drie, vier dagen met jullie op pad krijgt maatwerk geleverd. Dat kan van eenvoudig tot luxe, tot aan een kasteel met een inpandig zwembad en kooklessen inbegrepen. Het basisprogramma blijft hetzelfde. Dat is altijd: activiteiten met elkaar. De directeur moet met dezelfde palen en autobanden slepen als zijn werknemer of als de allochtone jongere die het programma een week eerder heeft gevolgd.''

Wat Franken op de - in wezen zeer simpele - formule van Stichting En Route brengt. Laat mensen samen op een ongewone, liefst afgelegen plek activiteiten ondernemen, activiteiten die een behoorlijk zwaar beroep doen op zowel hun fysieke als morele capaciteiten. Niet alleen confronteer je zo de deelnemers met zichzelf en met elkaar, je schept ook een situatie waarin ze waardering en respect voor elkaar krijgen, omdat ze leren inzien dat ze van elkaar afhankelijk zijn.

,,De activiteit bindt. Da's het geheim,'' zegt Franken. ,,En ons voordeel zit 'm natuurlijk in de lokatie. In de Ardennen zitten we midden in de bossen. Iedereen raakt daar onder de indruk van de stilte, iedereen wordt daar weer kind. Als je 's avonds met z'n allen rond het kampvuur zit hoor je wilde zwijnen bleren en uilen roepen. Dat grijpt mensen aan. Wil je echt een shock hebben, een vliegwieleffect bereiken, dan moet je op een plek gaan zitten waar je aan elkaar bent overgeleverd. Je hoeft niet eens een week weg - drie of vier dagen is al genoeg.
,,Het belangrijkste aan dit soort activiteiten is dat mensen een totaal andere ervaring opdoen dan ze verwachten. Daarom laten we ze tegen een bergwand klimmen, daarom moet er een grot bij. Da's eng. Het mag best een beetje zwaar en extreem zijn. Je moet dingen meemaken die je aanzetten tot denken. Zodat je achteraf zegt: we zijn er samen doorheen gekomen. Een directeur heeft achteraf wel eens tegen ons gezegd: wat we hier in drie dagen samen hebben opgebouwd, is op de zaak in een half jaar niet gelukt.''

Het landgoed van Stichting En Route bij Chilly in de Ardennen, een van de vaste trainingslokaties,  wordt door veel deelnemers in het begin ervaren als een Spartaanse plek. Geen tv, geen radio, en in de tent waar wordt geslapen geen enkele luxe.
,,Verwende mensen kunnen daar soms moeilijk mee omgaan,'' is de ervaring van de Stichting En Route-directeur. ,,Je ziet wel dat ze blikjes paté en pakjes brie meenemen, uit vrees dat ze van de honger zullen omkomen. De angst voor het onbekende zit heel diep. Terwijl het al een stuk minder primitief is dan een aantal jaren geleden. Om aan de wensen van onze klanten tegemoet te komen hebben we een waterleiding laten aanleggen, een houten vloer in de tent gelegd en grintpaden op het terrein. Daarmee is de grens wel bereikt, veel verder moet je niet gaan, dan werkt je formule niet meer. Het gaat er om dat je elkaar helpt als het moeilijk wordt. Als al je gewone comfort aanwezig is, heb je elkaar niet nodig.''

Mensen afhelpen van hun angst voor het onbekende (wat vaak neerkomt op: angst voor zichzelf) is een vak apart. Actieve hulpverlening, noemen ze dit bij Stichting En Route. Franken:
,,Wat je beoogt is mensen een stap verder laten zetten, ze helpen inzicht te krijgen in hun eigen situatie. Ervaar maar dat je angstig bent bij het klimmen, als je daar overheen bent heb je iets essentieels geleerd. Je hoeft niet optimaal te presteren, drie stappen is ook al genoeg, daar hou je genoeg geestelijke bagage aan over om verder te kunnen.''
Omdat de boog niet altijd gespannen kan zijn, organiseert het team ook ongecompliceerde vakantiekampen waar geen gesleep met boomstammen of gezweet tegen een steile bergwand aan te pas komt. Die kampen zijn ouderwets gezellig, zegt Franken:  ,,Dat is gewoon een week met jongeren op stap in de zomer of de herfst. Puur voor de gezelligheid leuke dingen doen. Uitslapen tot negen uur mag. We zijn ook wel actief, maar dan alleen voor de ontspanning. Aan hulpverlening doen we even niet.''
Maar zelfs aan die relaxte vakanties houden veel deelnemers een nieuw zelfbewustzijn over. Tijdens zo'n weekje in een vreemd land ontdekken ze dikwijls tot hun eigen verwondering dat de groep een hechte eenheid wordt en dat vriendschap en saamhorigheid geen loze kreten hoeven te zijn. Dat ze thuis weliswaar dingen hebben gemist, maar dat vrienden ook warmte kunnen geven.

Peter Franken slaat zulke bewustwordingsprocessen met genoegen gade. ,,Ik kom soms jongens op straat tegen met wie ik ooit in Tsjechië of Frankrijk ben geweest. Die beginnen meteen over die ervaring van tien, vijftien jaar terug. En dat het hen geholpen heeft vooruit te komen in het leven. Ze hebben inmiddels een baan en soms een vrouw en kinderen. Dan ben je er toch in geslaagd die negatieve spiraal te doorbreken en dan weet je dat je het niet allemaal voor niks hebt gedaan.''

[stichting En route is in 2015 onderdeel geworden van de Nico Adriaans Stichting en is verder gegaan als NAS En Route].